12 sygnałów, że Twoje dziecko może mieć zaburzenia czucia głębokiego (Propriocepcja)

Czucie głębokie, zwane również propriocepcją, umożliwia nam świadomość pozycji własnego ciała w przestrzeni, kontrolę napięcia mięśniowego oraz odpowiednie dawkowanie siły podczas wykonywania ruchów. Receptory ukryte w mięśniach, ścięgnach i stawach nieustannie przesyłają do mózgu informacje o położeniu i ruchu ciała, dzięki czemu możemy działać precyzyjnie, nie patrząc na własne ręce czy nogi. Kiedy ten system nie funkcjonuje prawidłowo, dzieci napotykają trudności w codziennym życiu – od podstawowych czynności motorycznych po relacje z rówieśnikami. Wczesne wychwycenie sygnałów ostrzegawczych otwiera drogę do skutecznej pomocy terapeutycznej.

Propriocepcja – szósty zmysł Twojego dziecka

Ten często niedoceniany zmysł pozwala dziecku orientować się w przestrzeni, utrzymywać odpowiednią postawę i planować ruchy. Bez sprawnego systemu proprioceptywnego nawet proste zadania – wchodzenie po schodach, chwytanie zabawek, jedzenie łyżką – zamieniają się w frustrujące wyzwania, co odbija się na pewności siebie i chęci do nauki.

Najbardziej intensywny rozwój propriocepcji następuje w pierwszych latach życia poprzez spontaniczny ruch, zabawy i eksplorację otoczenia. Problemy mogą mieć podłoże neurologiczne (autyzm, ADHD) lub wynikać z opóźnień rozwojowych. W populacji ogólnej zaburzenia przetwarzania sensorycznego, w tym proprioceptywne, dotykają 5-16% dzieci, natomiast wśród dzieci z autyzmem odsetek ten wzrasta do 60-90%.

Rozróżniamy dwa główne typy zaburzeń: nadwrażliwość (dziecko unika bodźców proprioceptywnych) oraz niedowrażliwość (intensywnie poszukuje głębokich wrażeń). Oba wpływają zarówno na koordynację ruchową, jak i równowagę emocjonalną.

Protip: Przyglądaj się dziecku podczas swobodnej zabawy. Jeśli unika aktywności wymagających większego wysiłku – skakania, wspinania się, pchania – wprowadź do codziennej rutyny “ciężkie prace”. Może to być przenoszenie książek, noszenie plecaka wypełnionego zabawkami czy ugniatanie ciasta na obiad.

12 sygnałów ostrzegawczych, które warto znać

Przedstawiam najczęstsze sygnały wskazujące na możliwe zaburzenia propriocepcji – uporządkowane w przejrzystej tabeli według typu problemu:

Dwie twarze zaburzeń – czerwona i niebieska strefa

Wyobraź sobie koło podzielone na pół: czerwona strefa reprezentuje nadwrażliwość (dziecko ucieka od bodźców), niebieska – niedowrażliwość (intensywnie ich poszukuje).

Czerwona strefa – nadwrażliwość

• lękają się nowych form ruchu,
• przyjmują sztywną, napiętą postawę,
• skarżą się na ból po niewielkim wysiłku,
• wycofują się z zabaw ruchowych.

Niebieska strefa – niedowrażliwość

• bawią się ostro, intensywnie,
• uwielbiają głębokie uściski i mocny nacisk,
• nie potrafią usiedzieć w miejscu,
• uderzają o przedmioty, by poczuć swoje ciało.

Ta wizualizacja pomaga szybko określić profil sensoryczny Twojego dziecka. Jeśli przeważa niebieska strona, mały organizm potrzebuje więcej “ciężkich” aktywności, by zrównoważyć układ nerwowy.

Protip: Przeprowadź prosty test w domu: poproś dziecko, by z zamkniętymi oczami dotknęło wskazującym palcem czubka własnego nosa. Jeśli chybia częściej niż 3 razy na 5 prób, warto umówić się na konsultację z terapeutą integracji sensorycznej.

Sztuczna inteligencja jako pomocnik w obserwacji

Skopiuj poniższy prompt i wklej do wybranego modelu AI (Chat GPT, Gemini, Perplexity). Możesz też skorzystać z naszych autorskich narzędzi dostępnych w sekcji narzędzia lub kalkulatory:

Jestem rodzicem dziecka w wieku [WIEK_DZIECKA] lat. Obserwuję u niego następujące zachowania: [OPIS_ZACHOWAŃ]. Występują one [CZĘSTOTLIWOŚĆ: codziennie/kilka razy w tygodniu/okazjonalnie] w sytuacjach [KONTEKST: w domu/w szkole/podczas zabaw]. Na podstawie wiedzy o propriocepcji i zaburzeniach przetwarzania sensorycznego, przeanalizuj te objawy i zasugeruj: 1) czy mogą wskazywać na zaburzenia czucia głębokiego, 2) jakie konkretne ćwiczenia proprioceptywne wprowadzić w domu, 3) kiedy warto skonsultować się ze specjalistą.

Co dzieje się w szkole i w domu?

Dzieci z problemami proprioceptywnymi często zmagają się z pisaniem – ich zeszyty są pełne podartych kartek (zbyt mocny nacisk) albo ledwo widocznych liter (nacisk za słaby). Unikają lekcji wychowania fizycznego, a zabawy z rówieśnikami kończą się konfliktami przez niekontrolowaną siłę. W domu potykają się o dywan, niszczą zabawki, nieświadomie odpychają rodzeństwo.

Aspekt emocjonalny jest równie ważny. Słaba regulacja proprioceptywna wywołuje napady frustracji lub wycofanie społeczne – dziecko czuje się niezgrabne i niezrozumiane. W Polsce problemy z integracją sensoryczną dotykają około 15% dzieci, co nasila trudności adaptacyjne w przedszkolu i szkole.

Oto konkretne przykłady z życia:

• przy stole – rozlewa sok, bo nie wyczuwa siły uścisku kubka,
• na placu zabaw – omija zjeżdżalnię ze strachu przed utratą kontroli,
• w klasie – dziurawi kartki ołówkiem podczas pisania,
• z kolegami – niechcący boli podczas zabawy w berka.

Moment na diagnozę

Obserwuj swoje dziecko przez 2-4 tygodnie. Jeśli zauważysz co najmniej 4 sygnały z przedstawionej dwunastki, umów się do neurologa dziecięcego lub terapeuty integracji sensorycznej. Diagnoza zazwyczaj obejmuje próbę Romberga i szczegółowe badanie motoryki.

Terapia koncentruje się na ćwiczeniach aktywujących receptory w mięśniach i stawach: praca na platformach balansowych, piłkach terapeutycznych, huśtawkach, a także aktywności oparte na pchaniu, ciągnięciu i wspinaniu. Na https://swiatsensoryki.pl/ prowadzę indywidualne zajęcia dostosowane do unikalnego profilu sensorycznego każdego dziecka.

Wsparcie w domu

• rano: masa solna, plastelina, ugniatanie ciasta,
• w ciągu dnia: noszenie plecaka z książkami (około 5 kg), pomoc w ogrodzie,
• wieczorem: głęboki masaż, zawinięcie w koc, “kanapka” między poduszkami.

Protip: Stwórz “proprioceptywne menu” – zestaw 5-7 aktywności dających głęboki nacisk, z których dziecko może swobodnie wybierać w chwilach dysregulacji. Przykłady: 100 skoków na trampolinie, 20-sekundowe odpychanie od ściany, przenoszenie butelek z wodą.

Justyna

Wspieram rodziców i ich podopiecznych w obszarze integracji sensorycznej. Dostarczam praktyczną wiedzę ekspercką oraz prowadzę indywidualne warsztaty dla dzieci, które skutecznie stymulują rozwój zmysłów.